Mind of an Anarchist


Ons brein is onze handicap

“That what we are afraid of, is what thrills us the most”

Ik ben er wel eens jaloers op: mensen die een opgeruimd hoofd hebben. Ze leven een simpel leven, niet lastig gevallen door een teveel aan kennis, zorgen, of nieuwe ideeën. Ze leven op een automatische piloot. Iedere dag beleven ze weer opnieuw. Alle problemen die ze tegenkomen pakken ze op dezelfde manier aan. Niks aan de hand als het weer niet beter wordt. Ze merken het niet eens op. Morgen beginnen ze met dezelfde energie als vandaag. Grazend als een mak schaap pakken deze mensen vandaag problemen aan op dezelfde manier als gisteren. Bij tegenwind draaien ze gewoon de kont in de wind, want dan heb je er geen last van. Kuddes mensen leven op deze manier. Braaf gaan ze naar hun werk en voor ieder probleem dat voorligt of besluit dat ze moeten nemen kiezen ze die ene, twee dimensionale, aanpak: goed of fout, links of rechtsom. Voor sommige mensen is het om gek van te worden. Volgens de ‘twee dimensionalen’ zijn zij niet goed bij hun hoofd. Zij proberen namelijk hun hele brein te gebruiken en dat is nu juist hun handicap, zo wordt hun steeds gezegd.

Het leven in Nederland, een ander woord voor platland,  is lastig voor een heel breingebruiker. Je snapt er namelijk steeds minder van. Steeds benader je problemen vanuit meerdere dimensies, integraal, als ‘whole system’, maar dan kom je niet tot dezelfde oplossingen als de twee dimensionale platdenkers, die overigens een steeds belangrijker deel van de samenleving uit te lijken gaan maken. Ze zitten tegenwoordig zelfs in het kabinet. Je krijgt platdenkers jouw oplossingen ook niet aan het hoofd gepraat, want denken in meer dan twee dimensies durven platdenkers niet of nog erger: ze willen het niet. Het moet heerlijk zijn, die onwetendheid. Gewoon iedere dag dezelfde oplossing toepassen op alle vraagstukken en bij tegenwind draai je de kont in de wind en het nieuwe probleem glijdt langs je af, of zo u wilt, het ene oor in en het andere oor uit. Steeds meer mensen lijken te kiezen voor zo’n simpel leven en stoppen met nadenken. Misschien wel omdat ze er gek van worden iedere dag opnieuw hun meerdimensionale oplossing voor vraagstukken aan platdenkers te moeten uitleggen. Het gevolg is dat het leven platland er steeds onaantrekkelijker uit komt te zien voor heel breindenkers.

Zou het leven er mogelijk toch niet mooier uit kunnen zien als we in meerdere dimensies zouden kunnen denken? Als we toch eens meerdere perspectieven zouden kunnen zien? Dan komen we wellicht ook met andere oplossingen en hoeven we ook niet steeds de kont in de wind te draaien bij tegenwind. Het is maar een ‘brainwave’ hoor, maar misschien wel eentje die u op andere gedachten brengt. Ik zou platdenkers willen vragen proberen te surfen op die brainwaves. Wees er niet bang voor. Probeert u de brug tussen uw linker en rechter hersenhelft eens uit. U komt er wellicht achter, dat niet alle problemen hetzelfde zijn. Het ene probleem is complexer dan het ander. En als u het vanuit meerdere perspectieven bekijkt, dan komt u wellicht ook met andere oplossingen. Oplossingen die het probleem oplossen, zodat u de volgende dag fris aan een nieuw probleem kunt beginnen en echt een opgeruimd hoofd heeft, omdat het oude probleem niet meer bestaat. In plaats van een twe edimensinaal plan van aanpak komt u met een meerdimensionale mindmap. Ze zijn wellicht complexer, maar daarmee niet ingewikkelder (complex). Uw mindmaps bieden meerdere keuzes, nieuwe mogelijkheden. Wilt u het niet proberen? Waar bent u bang voor? Het brein is misschien wel de grootste handicap van de mens en daar moeten we dus goed mee leren omgaan. Gebruik uw hersens en loop niet steeds achter de platdenkers aan. Uw leven wordt er een stuk interessanter van.

Henk Hogeweg, organisatie anarchist



Genoeg geweest, het is nu of nooit

“Niets faalt beter dan een succesvolle strategie uit het verleden”

De huidige westerse samenleving lijkt aan het eind van haar levensduur te zijn gekomen. De signalen daarvoor zijn duidelijk: een economische crisis wordt met klassieke aanpakken niet opgelost, politieke ideologieën bieden geen uitzicht meer, democratieën worden maar geen democratie, het onderwijs sluit niet aan de eisen van de tijd, fossiele energiebronnen raken uitgeput, steeds meer mensen willen niet langer in loondienst werken, enzovoorts. De lijst kan nog lang worden uitgebreid. We bevinden ons op een breekpunt in de wijze waarop wij onze samenleving organiseren, maar willen het niet onder ogen zien. Gaan we door op de bekende weg, maar nu met nog meer daadkracht, beheersdrang, inzet en regelzucht of verlaten we onze comfortzone en gaan we op ontdekkingsreis naar de volgende fase van onze samenleving? Hoe , dat weten we nog niet precies. Het antwoord is echter Ja! De toekomst is immers al begonnen. De natuur wacht niet op ons. We gaan er in mee en kiezen voor mogelijk succes of we blijven hangen in successen uit het verleden en kiezen dus voor catastrofe. Aan Ons, de mensen, is de keuze.

De nieuwe organiseerprincipes van onze samenleving hebben zich al laten zien. Langzaam ontdekken we het belang van en de samenhang tussen bijvoorbeeld vertrouwen, verbinding, netwerken, zelforganisatie, organiseren, gelijkwaardigheid, distributie van welvaart, transparantie, ‘fairness’, overvloed, gebruik, zelfredzaamheid, duurzaamheid, kwaliteit en solidariteit. Het zijn fundamenteel andere organiseerprincipes, dan we gewend zijn. Het gaat niet meer over marktwerking, competitie, georganiseerd wantrouwen, politieke ideologieën, schaarste, groei, kwantiteit, managen, Grote Leiders, consumentisme, eigendom, concurrentie en meer van dat soort taal. De impact van het nieuwe inzicht zal dramatisch zijn. Ontzettend veel heilige huisjes over organiseren, leiderschap, onderwijs, economie en samenleving gaan op de schop. Wij, de mensen, hebben er genoeg van. Als de zogenaamde Grote leiders, topmanagers, politici en zelfs de kerk, steeds zichtbaarder voor iedereen, machteloos doorrommelen, corrumperen en zichzelf verrijken, dan is de omslag onvermijdelijk. Als je het patroon eenmaal herkent, dan zie je steeds vaker hoe verziekt de samenleving is met dit soort gedrag. Dan is de opkomst van een Occupy-beweging ineens niet zo gek meer en al helemaal geen toeval. Hoe meer wij deze ‘reality check’ doen, hoe vaker Wij, de mensen, besluiten dat het genoeg is geweest. Dan nemen steeds vaker zelf het heft handen en geven zelf vorm aan ons leven. En waarom ook niet? “You do it yourelf, unless someone does it better ….. what seldom is the case, ” zo leerde een IJslander ons deze zomer op studiereis door IJsland, twee jaar na het nationale faillissement van 2008.
We zitten op het breekpunt. Wat doen we? De nieuwe samenleving vraagt om een hogere complexiteit aan organiseervermogen. De natuur kan deze complexiteit aan. Zij herhaalt geen succespatronen uit het verleden, maar ontwikkelt nieuwe patronen in het hier en nu. Dat kunnen wij ook, als we er aan toe willen geven. Niemand houdt ervan overheerst te worden. We zijn allemaal anarchist. Laten we er een Coöperatieve Anarchie van maken. Een samenleving zonder overheersing van één individueel belang, maar gebaseerd op, bovengenoemde, natuurlijke organiseerprincipes. Nu is het moment. Het is er op of eronder. Het is aan U!



Wanorde en chaos als de ordetroepen verschijnen

Al bijna twee weken bezetten ze het Puerta del Sol-plein in Madrid. Spaanse jongeren die protesteren tegen de jeugdwerkloosheid (inmiddels 43%) in hun land, tegen overheersing door het neo-kapitalisme, dat ze verwijten een kansloze situatie te hebben veroorzaakt voor jonge mensen. Het is een geordend protest. Er worden geen stenen gegooid, barricades opgeworpen of auto’s gemolesteerd. In plaats daarvan houden ze met ekaar dialogen over de echt belangrijke onderwerpen van deze tijd. Hun tentenkamp breidt zich iedere dag uit. De demonstranten hebben uitgiftepunten ingericht voor eten en drinken, er is een kindercrėche en een afdeling gevonden voorwerpen. De bedoeling is de revolutie ‘respectvol te laten verlopen’.

In Barcelona hadden sympathisanten van de demonstranten in Madrid een soortgelijk kamp opgeslagen op het Plaza de Catalunya. Ook hier protesten tegen de hoge werkloosheid onder jongeren en de door regering vastgestelde bezuinigsmaatregelen. Er was niets geweldadigs of onbehoorlijks aan het protest te merken. Echter, op vrijdag 27 mei, de dag voorafgaand aan de Champions League Finale voetbal tussen Manchester United en Barcelona, ging het mis. Het Plaza de Catalunya stond gepland als plein voor feestelijkheden voor het geval Barcelona de cup met de grote oren zou winnen. De burgermeester verzon een reden om de oproerpolitie op de demonstanten af te kunnen sturen. ‘Veiligheid’en ‘hygiëne’ werden de drogredenen voor het gebruik van buitenproportioneel geweld. Met harde hand werd het plein schoongeveegd. De televisiebeelden tonen harde klappen uitgedeeld door de oproerpolitie en er wordt zelfs op de demonstranten geschoten met rubberen kogels. Meer dan honderd gewonden vielen er in het geweld.

Het zal wel aan mijn verkeerde begrip van de term ‘oproerpolitie’ of ‘ordetroepen’ liggen, maar het lijkt mij, dat veel demonstraties best heel ordelijk verlopen, totdat  de ordetropen verschijnen. Na slechts enkele simpele waarschuwingen besluiten zij tot het aanwenden van grof geweld, waarbij de maat ook nogal eens zoek raakt. Er is geen sprake van het zoeken van de dialoog met de demonstraten, geen sprake van enige wil om gezamenlijk tot een oplossing te komen. Het enige wat wordt uitgesproken is iets in de trant van: “Verwijdert U of geweld zal worden gebruikt!”. Daar waar de demonstratie behoorlijk ordelijk verliep, ontstaat ineens chaos en wanorde. In Barcelona, omdat een voetbalfinale kennelijk belangrijker wordt geacht dan 43% jeugdwerkloosheid en een uitzichtloze toekomst voor jongeren. Het is maar dat u zich realiseert wat er gebeurt. En in het vervolg op de veldslag worden in de media door heersers, overheid en andere machthebbers vooral de demonstranten afgeschilderd als de ordeverstoorders. Dat is de wereld op zijn kop.

Reality check: Het zijn de machthebbers, die vooral hun eigen orde en positie willen handhaven. Daartoe gebruiken zij de hun ter beschikking stande machts- en geweldmiddelen, zoals oproerpolitie met wapenstokken en rubber kogels. Hun, vooral economisch, eigenbelang gaat kennelijk boven belangen van bijvoorbeeld werkloze jongeren. Het is dus maar wat je onder orde verstaat. Colin Ward zegt het met deze woorden: “Er is een orde opgelegd door geweld en terreur, er is een orde afgedwongen door bureaucratie m.b.v. politie en er is een orde, die spontaan ontstaat, omdat wij sociale dieren zijn, in staat om ons eigen lot te bepalen”.  Als de eerste twee vormen van orde afwezig zijn, heeft de spontane en vooral veel menselijkere vorm van orde kans zich te ontwikkelen. Pas dan zullen we ons vrij kunnen voelen, een orde waarvan Pierre-Joseph Proudhon stelt: “Vrijheid is de moeder, en niet de dochter, van alle orde.”



Wees je eigen futvoeder!

Op Valentijnsdag 2011 werd in De Waarmakerij een bijzondere dag georganiseerd: Co-lere, chaorde in het onderwijs. Ongeveer tachtig deelnemers, voornamelijk jongeren in de leeftijdscategorie 18-25 jaar, maakten er een feest van elkaar te inspireren. De meesten van de jongeren volgden geen standaard onderwijsinstelling, maar kozen voor een ‘New School’ waar ze kunnen werken aan dingen die er volgens hun toe doen. Gedreven door hun idealen, geholpen door hun soiale netwerk en nieuwsgierig naar het waarlijk begrijpen, hebben zij elkaar gevonden. Zij voorzien in hun eigen energie, want idealen hebben een eigen futvoeder. In de taal van de volwassenen heet dat ‘intrinsiek gemotiveerd’. Het energieniveau was dan ook hoog en aanstekelijk.

Te vaak  worden onze dromen en idealen door het onderwijssysteem ondergeschikt gemaakt aan kennis die volgens volwassenen een hoger nut hebben. Energiezuigers zijn het, zielloze kennis, opgedrongen aan studenten die op hun twingste al levensmoe zijn gemaakt door het huidige onderwijssysteem. Deze week verscheen het trieste bericht van twee zelfdodingen aan de Radboud Universiteit, die werden toegeschreven aan de hoge prestatiedruk en de hoge financiële lasten in het hoger onderwijs. Het huidige onderwijssysteem heeft gefaald. Hoeveel doden moeten er nog vallen om dat in te zien?

Leren is een sociaal proces van en over jezelf. Onderwijs helpt daar niet bij. Het houd je vooral af van het nastreven van je diepste verlangens. Iedereen heeft ze, maar weinigen slagen er in om ze te realiseren, omdat ze worden meegezogen in de ‘rat race’ van onderwijs en werken voor een baas. Op reguliere scholen werk je aan je CV in plaats van aan jezelf. Steeds worden we ‘gemotiveerd’ met de vraag wat we met ons leven gaan doen en leven vervolgens als  domme werkbijen, uitgeputte hamsters of afgestompte vinkspreeuwen een zielloos bestaan, totdat we met pensioen gaan en ons realiseren, dat we geen tijd en energie meer hebben onze diepste verlangens waar te maken. Als zombies en hulpbehoevende slachtoffers van het systeem laten we ons vervolgens ‘pamperen’ in verzorgingshuizen.

Ik vertel dit aan mijn kinderen in de hoop, dat ze kiezen voor een zinvol leven. Ik vertel ze hun eigen futvoeder te zijn door hun diepste verlangens na te streven, of dat nu profbasketballer is of dierenarts, dat maakt mij niet uit. Het gaat niet om mijn succes als ouder om op verjaardagen te kunnen  vertellen, dat mijn kinderen arts of manager zijn geworden. Het gaat om hun levensgeluk, hun feestje. Het enige dat ik kan zeggen is dat ik ze in hun feestje  zal steunen, maar dat ze zelf de slingers op moeten hangen. “Wees leerling en docent tegelijk en ontwikkel je als heel mens en niet enkel als werkend mens. Doe dingen die er volgens jou toe doen! Onderzoek je verlangens, die dingen die op een natuurlijke manier hun eigen futvoeder zijn. Verlangens komen vermomd en lijken onredelijk, omdat je er in ‘normale termen’  geen bestaan op kunt bouwen. Wees gerust, dit is een goed teken.”

Leren van je diepste verlangens betekent dat je je er aan overgeeft, dat je gelooft in jezelf en vertrouwt op je eigen capaciteiten. Die kun je niet onderwijzen, maar moet je ontwikkelen, jij zelf en niemand anders.  Luister naar je lichaam, je intuitie, je instinct en je capaciteiten. Je weet meer van een onderwerp, dan je vooraf had gedacht. Je kan leren, dat hoeft je niet onderwezen te worden. En als je kunt leren kun je een verschil maken in de wereld. Als je iets wilt begrijpen, ga er dan over schrijven in plaats van er over lezen. In plaats van een workshop bij te wonen, kun je er één geven. Op de Dag van de Chaorde in het onderwijs sprak ik een student, 19 jaar oud. Hij volgde op het moment VWO 5 en 6 in één jaar, was van diverse scholen gestuurd, maar gaf nu les in Levenskunde aan diezelfde scholen. Van een gebrek aan energie en motivatie was bij deze jongen niets te merken.

Als je jezelf verantwoordelijk maakt voor je eigen leerproces, dan heb je wellicht behoefte aan een mentor. Dat kan iedereen zijn, behalve een leraar. Je kunt een stille mentor vinden in iemand van wie je alle boeken leest, die je volgt op internet of iemand die je vertrouwt en die gewoon goede vragen aanje stelt, waardoor jij geïnspireerd wordt. En natuurlijk leer je van leeftijdsgenoten, vakbroeders en andere gelijken. In plaats van met elkaar te concurreren, kun je beter van elkaar proberen te leren. Het gaat er niet om hoe hoog jouw cijfer uitvalt ten opzichte van de ander. Het gaat er om wat je geleerd hebt over jouw diepste verlangens. Besteed vooral tijd en vertrouwen aan wat je al weet en waarin je gelooft. ‘New School’ heeft maar één student: jijzelf!

NB: de term ‘futvoeder’ is geleend van Maarten Toonder. Hij introduceerde het woord, en fenomeen in zijn boek De Bovenbazen.


 



Verval begint met een Colosseum

Volgens de Canadese politicoloog Thomas Homer-Dixon is één van de oorzaken van het verval van het Romeinse Rijk de bouw van het Colosseum. De totale hoeveelheid energie, welke nodig was om het enorme theater te bouwen was immens en putte het Rijk tot in wijde omgeving rondom Rome uit. Het is een terugkerend patroon in onze samenleving. Ook nu nog bouwen we nog Colosseums met als onvermijdelijk gevolg de ineenstorting van een imperium.

Het is misschien even wennen aan het idee, maar wat het Colosseum teweeg heeft gebracht in het Romeinse Rijk doet bijvoorbeeld de Noord-Zuid Lijn voor Amsterdam. Het project loopt aan alle kanten de spuigaten uit, en zet daarmee heel veel andere ontwikkelingen voor Amsterdam muurvast. Er is domweg geen geld, mankracht of andere energie meer beschikbaar om ze uit te voeren. Tel dit op bij de sociale onrust in de stad, de immigrantenproblematiek, de economische malaise waarin bedrijven verkeren en al snel ontstaat het beeld van een behoorlijk explosieve situatie, waarin maar het minste geringste hoeft te gebeuren om de boel te laten klappen. Artikel 12 ligt voor Amsterdam om de hoek.

In Griekenland is dit al zichtbaar geweest. Terwijl het land financieel-economisch toch al niet zo sterk was organiseerde het de Olympische Zomerspelen. De laatste centen gingen op aan het bouwen van sportpaleizen. Tel hierbij op de toch al slechte economische situatie, de welig tierende corruptiepraktijken en er hoeft maar een klein kinkje in de kabel te komen om de bevolking massaal in woede de straat op te laten gaan. Inmiddels is het land failliet en wordt het misschien spoedig gevolgd door Zuid-Afrika, dat in grote armoede heftig investeerde in het bouwen van stadions voor het WK voetbal 2010.

Het is nog een wonder, dat het niet tot geweldadige opstanden is gekomen onder ABN AMRO personeel. Ook daar werd  het imperium verRijkt met een Colosseum-project. De complexiteit van de organisatie was echter al hoog en de economie stond er op het moment van de investering ook al niet best voor. Uiteindelijk was er ook maar weinig, zoals het overgelopen ego van een topman, voor nodig om het imperium in elkaar te laten storten.

Ook de Verenigde Staten staan er in het licht van een Colosseum beroerd voor. Het land is technisch failliet op vele fronten. De oorlogindustrie, het Colosseum van de VS, hield het land nog een beetje op de been en het volk bij elkaar (gezamenlijke vijand), maar de situatie is explosief. De economische armoede en ongelooflijke scheve inkomensverdeling zetten de boel intern op scherp en er hoeft nog maar iets te gebeuren of het gaat helemaal mis. Een 3e Wereldoorlog lijkt eerder op een massale volksopstand dan een atoomoorlog.

Kleine oorzaken met grote gevolgen zijn niet zeldzaam in onze geschiedenis. We leren er echter weinig van. Misschien wel omdat we steeds weer op zoek gaan naar een bestuurlijke oplossing voor de grote problemen, zoals de grote crises van dit moment (financieel, economisch, energie, klimaat, voedsel, moraal). Daarvoor zijn de problemen echter te complex. En zelfs die bestuurlijke oplossingen verkeren momenteel in crisis, met Nederland en België voorop en juist deze landen plannen gewoon een Colosseum met de organisatie van het WK voetbal in 2018. De gemeente Rotterdam weet nu al niet waar ze de energie en middelen vandaan moeten halen om een nieuwe Kuip te bouwen. En een extra ring op de Arena in Amsterdam is echt even teveel na het Noord-Zuid debacle. Alles hangt met alles samen en er hoeft maar weinig te gebeuren of het systeem stort in elkaar.

Ik wil geen 2012 Maya-doemscenario schrijven, maar de vele signalen kunnen we niet negeren. Het hoeft ook niet zo ernstig mis te gaan. Als we NU de signalen voldoende onderkennen en NU gepaste maatregelen nemen dan schuilt in iedere crisis ook een kans op duurzame vernieuwing, maar dan moeten WIJ, de mensen, wel de ruimte krijgen om die kansen te creëren en te benutten. Als we het slim aanpakken en een beetje geluk hebben valt er nog veel te redden. Daarvoor dienen we weer één te worden met de natuur, dat lijkt toch de aangewezen weg. Leven met de aarde, in polaats van op de aarde. Nieuwe Colosseums passen daar niet bij.

Er is juist nu behoefte aan een grotere variëteit in gedragsrepertoir. Autonome, vrij denkende en vrij handelende, verantwoordelijke mensen moeten kunnen experimenteren om tot creatieve oplossingen komen die werken om de crises te voorkomen, danwel oplossingen daarvoor te vinden. Bestuurlijke betutteling, strakke handhaving van bureaucratische regels en het blind volgen van de volgende zogenaamd sterke ‘Grote Leider’, vertragen de sociale vernieuwing en vergroten daarmee de kans op die fatale gebeurtenis, die het hele systeem ineen laat storten. Veerkracht is gewenst en een veerkrachtige samenleving komt niet voort uit een hiërarchisch aangestuurde samenleving. Hoog tijd om de wijsheid van de massa te mobilseren en ruimte te geven, hoog tijd voor Cooperatieve Anarchie, want veerkracht komt van onderaf. Regeringen zullen ons niet kunnen helpen, zij lopen slechts achter de feiten aan. Als u nog op zoek was naar een doel in uw leven, dan is deze hierbij gevonden. Ik wens ons allen veel succes met de vernieuwing van onze samenleving en weinig Colosseums!



Leuk, zelforganisatie!

Tijd om iets over organiseren te schrijven, over zelforganisatie wel te verstaan. Op de LinkedIn groep van Stichting Zelforganisatie ontstond hierover al een interessante discussie. Het is voor veel mensen nog erg lastig om zelforganisatie te zien als een wezenlijk andere manier van organiseren als management. Dit heeft tot gevolg dat er mensen zijn die ‘sturing willen geven aan zelforganisatie’, want anders wordt het maar anarchisme en chaos. Bij een OrganisatieAnarchist gaan de haren dan overeind. Dat anarchisten kiezen voor wanorde en kiezen voor chaos is een misverstand. Anarchisten zijn slechts tegen overheersing van één individueel belang en het -isme is gebaseerd op zelforganisatie en op de principes van de chaostheorie.

Stichting Zelforganisatie - LinkedIn.com

In ons spraakgebruik spreken we over chaos als het om een wanordelijke toestand gaat. Ogenschijnlijk is dit misschien zo, maar eigenlijk is er slechts sprake van verwarring in het hoofd van de waarnemer. Als je goed kijkt, dan zie je, dat de chaotische toestand wel degelijk een orde in zich heeft, een nieuwe orde, waarvan het patroon echter nog niet door iedereen wordt herkend. Omdat wanorde voor veel mensen een onwenselijke situatie is gaan mensen de boel naar de hand zetten, naar hun eigen hand wel te verstaan. Dat noem ik dus managen. Daarbij wordt geen rekening gehouden met de belangen van anderen, waaronder zij die de nieuwe orde wel al zagen en de toestand helemaal niet wanordelijk vonden. Het naar eigen hand zetten van de situatie is behoorlijk overheersend gedrag en dus helemaal niet anarchistisch en ik ken talloze voorbeelden, waarbij deze manier van organiseren ook helemaal niet leuk uitpakt.

Managers, mensen die situaties naar eigen hand zetten, verwarren hun ingrijpen met organiseren. Ze stellen orde op zaken, zo menen zij. In mijn ogen echter maken ze de verwarring alleen maar groter. Zelforganiserend was er namelijk al orde ontstaan uit een zee van mogelijkeden, nieuwe ordeningen, die zich steeds weer aandienen. Individuele belanghebbenden beoordelen voortdurend de nieuwe mogelijkheden op bijdrage aan hun eigen belang. Dat is onze natuur. Het zijn gelijksoortige individuen, mensen bijvoorbeeld, die zwermen om het totale aanbod van mogelijkheden. Dat doen ze zelfstandig, maar niet zonder op elkaar te reageren. Er is voortdurend getwitter met feedback over de diverse mogelijkheden. Al zwermend en twitterend ontwikkelt zich in de zwerm op den duur een gelijkloop van belangen, ook wel synergie genoemd, waarbij zich een nieuwe samenhangende orde vormt, die een nieuw groter geheel van een hogere orde vertegenwoordigt. De hogere orde uit zich in een hogere complexiteit, ofwel meer onderlinge samenhang. De nieuwe orde komt zo emergent tot stand, waarbij de keuze van de zwerm niet automatisch voor de beste oplossing is, maar voor die oplossing die het beste alle individuele belangen dient, de meest optimale oplossing. Een democratische keuze voor een bepaalde oplossing komt hierbij niet aan te pas. En er is in de zwerm ook geen Grote Leider aan wie zoveel verstand en wijsheid wordt toegedicht, dat die de juiste keuze voor iedereen weet te maken. Het zijn steeds individuele keuzes die gemaakt worden, waarbij individuen diverse oplossingen testen.

Uiteindelijk ontdekken de leden van de zwerm, dat er één oplossing bovenuit springt die voor vrijwel iedereen goed lijkt te werken. Die oplossing wordt flink rond getwitterd en dat is hem dan, de nieuwe richting, de nieuwe orde. Deze orde wordt tijdelijk overeengekomen, een Tijdelijk Werkbare Overeenstemming en zolang het werkt is deze orde prima. Daar is volgens mij niks wanordelijks aan en de totstandkoming verloopt geheel zelforganiserend, ongepland en zeker niet gemanaged. De nieuwe oplossing blijft bestaan, totdat de zwerm van gelijksoortige individuen uit weer een nieuwe set van vele mogelijkheden een nieuwe keuze maakt. Hoe meer beperkingen men oplegt aan de zelforganisatie, hoe groter de kans dat de zwerm kiest voor een niet-optimale oplossing, maar voor een oplossing die slechts een enkel individueel belang, of die van enkelen, dient.

Voorwaarde is, dat de zwerm elkaar vertrouwt en dat geen enkel individu beschikking heeft over alle informatie die nodig is om de keuze te kunnen maken. Juist het niet hebben van volledige informatie maakt dat individuen elkaar opzoeken. De kennis van de zwerm wordt dan optimaal ingezet voor de individuele keuze, een uiterst creatief proces, met hoog innovatief gehalte. Vertrouw er op dat uiteindelijk de individuele leden van de zwerm over voldoende oordelend vermogen en verantwoordelijkheid beschikken om het zelforganiserende proces voldoende ordelijk te laten verlopen. Mensen willen er geen rommeltje van maken, ze houden alleen niet van oplossingen waar ze de zin niet van inzien.

Sturing geven aan zelforganisatie of het managen van zelforganisatie, in welke aardige vorm dan ook, beschadigt derhalve het vertrouwen en het creatief proces en slaat bovendien het innovatief vermogen van de zwerm dood. Volgens mij genoeg redenen om zelforganisatie niets in de weg te leggen. Organisaties zullen er een stuk leuker door worden.