Mind of an Anarchist


Ons brein is onze handicap

“That what we are afraid of, is what thrills us the most”

Ik ben er wel eens jaloers op: mensen die een opgeruimd hoofd hebben. Ze leven een simpel leven, niet lastig gevallen door een teveel aan kennis, zorgen, of nieuwe ideeën. Ze leven op een automatische piloot. Iedere dag beleven ze weer opnieuw. Alle problemen die ze tegenkomen pakken ze op dezelfde manier aan. Niks aan de hand als het weer niet beter wordt. Ze merken het niet eens op. Morgen beginnen ze met dezelfde energie als vandaag. Grazend als een mak schaap pakken deze mensen vandaag problemen aan op dezelfde manier als gisteren. Bij tegenwind draaien ze gewoon de kont in de wind, want dan heb je er geen last van. Kuddes mensen leven op deze manier. Braaf gaan ze naar hun werk en voor ieder probleem dat voorligt of besluit dat ze moeten nemen kiezen ze die ene, twee dimensionale, aanpak: goed of fout, links of rechtsom. Voor sommige mensen is het om gek van te worden. Volgens de ‘twee dimensionalen’ zijn zij niet goed bij hun hoofd. Zij proberen namelijk hun hele brein te gebruiken en dat is nu juist hun handicap, zo wordt hun steeds gezegd.

Het leven in Nederland, een ander woord voor platland,  is lastig voor een heel breingebruiker. Je snapt er namelijk steeds minder van. Steeds benader je problemen vanuit meerdere dimensies, integraal, als ‘whole system’, maar dan kom je niet tot dezelfde oplossingen als de twee dimensionale platdenkers, die overigens een steeds belangrijker deel van de samenleving uit te lijken gaan maken. Ze zitten tegenwoordig zelfs in het kabinet. Je krijgt platdenkers jouw oplossingen ook niet aan het hoofd gepraat, want denken in meer dan twee dimensies durven platdenkers niet of nog erger: ze willen het niet. Het moet heerlijk zijn, die onwetendheid. Gewoon iedere dag dezelfde oplossing toepassen op alle vraagstukken en bij tegenwind draai je de kont in de wind en het nieuwe probleem glijdt langs je af, of zo u wilt, het ene oor in en het andere oor uit. Steeds meer mensen lijken te kiezen voor zo’n simpel leven en stoppen met nadenken. Misschien wel omdat ze er gek van worden iedere dag opnieuw hun meerdimensionale oplossing voor vraagstukken aan platdenkers te moeten uitleggen. Het gevolg is dat het leven platland er steeds onaantrekkelijker uit komt te zien voor heel breindenkers.

Zou het leven er mogelijk toch niet mooier uit kunnen zien als we in meerdere dimensies zouden kunnen denken? Als we toch eens meerdere perspectieven zouden kunnen zien? Dan komen we wellicht ook met andere oplossingen en hoeven we ook niet steeds de kont in de wind te draaien bij tegenwind. Het is maar een ‘brainwave’ hoor, maar misschien wel eentje die u op andere gedachten brengt. Ik zou platdenkers willen vragen proberen te surfen op die brainwaves. Wees er niet bang voor. Probeert u de brug tussen uw linker en rechter hersenhelft eens uit. U komt er wellicht achter, dat niet alle problemen hetzelfde zijn. Het ene probleem is complexer dan het ander. En als u het vanuit meerdere perspectieven bekijkt, dan komt u wellicht ook met andere oplossingen. Oplossingen die het probleem oplossen, zodat u de volgende dag fris aan een nieuw probleem kunt beginnen en echt een opgeruimd hoofd heeft, omdat het oude probleem niet meer bestaat. In plaats van een twe edimensinaal plan van aanpak komt u met een meerdimensionale mindmap. Ze zijn wellicht complexer, maar daarmee niet ingewikkelder (complex). Uw mindmaps bieden meerdere keuzes, nieuwe mogelijkheden. Wilt u het niet proberen? Waar bent u bang voor? Het brein is misschien wel de grootste handicap van de mens en daar moeten we dus goed mee leren omgaan. Gebruik uw hersens en loop niet steeds achter de platdenkers aan. Uw leven wordt er een stuk interessanter van.

Henk Hogeweg, organisatie anarchist

Advertenties


Genoeg geweest, het is nu of nooit

“Niets faalt beter dan een succesvolle strategie uit het verleden”

De huidige westerse samenleving lijkt aan het eind van haar levensduur te zijn gekomen. De signalen daarvoor zijn duidelijk: een economische crisis wordt met klassieke aanpakken niet opgelost, politieke ideologieën bieden geen uitzicht meer, democratieën worden maar geen democratie, het onderwijs sluit niet aan de eisen van de tijd, fossiele energiebronnen raken uitgeput, steeds meer mensen willen niet langer in loondienst werken, enzovoorts. De lijst kan nog lang worden uitgebreid. We bevinden ons op een breekpunt in de wijze waarop wij onze samenleving organiseren, maar willen het niet onder ogen zien. Gaan we door op de bekende weg, maar nu met nog meer daadkracht, beheersdrang, inzet en regelzucht of verlaten we onze comfortzone en gaan we op ontdekkingsreis naar de volgende fase van onze samenleving? Hoe , dat weten we nog niet precies. Het antwoord is echter Ja! De toekomst is immers al begonnen. De natuur wacht niet op ons. We gaan er in mee en kiezen voor mogelijk succes of we blijven hangen in successen uit het verleden en kiezen dus voor catastrofe. Aan Ons, de mensen, is de keuze.

De nieuwe organiseerprincipes van onze samenleving hebben zich al laten zien. Langzaam ontdekken we het belang van en de samenhang tussen bijvoorbeeld vertrouwen, verbinding, netwerken, zelforganisatie, organiseren, gelijkwaardigheid, distributie van welvaart, transparantie, ‘fairness’, overvloed, gebruik, zelfredzaamheid, duurzaamheid, kwaliteit en solidariteit. Het zijn fundamenteel andere organiseerprincipes, dan we gewend zijn. Het gaat niet meer over marktwerking, competitie, georganiseerd wantrouwen, politieke ideologieën, schaarste, groei, kwantiteit, managen, Grote Leiders, consumentisme, eigendom, concurrentie en meer van dat soort taal. De impact van het nieuwe inzicht zal dramatisch zijn. Ontzettend veel heilige huisjes over organiseren, leiderschap, onderwijs, economie en samenleving gaan op de schop. Wij, de mensen, hebben er genoeg van. Als de zogenaamde Grote leiders, topmanagers, politici en zelfs de kerk, steeds zichtbaarder voor iedereen, machteloos doorrommelen, corrumperen en zichzelf verrijken, dan is de omslag onvermijdelijk. Als je het patroon eenmaal herkent, dan zie je steeds vaker hoe verziekt de samenleving is met dit soort gedrag. Dan is de opkomst van een Occupy-beweging ineens niet zo gek meer en al helemaal geen toeval. Hoe meer wij deze ‘reality check’ doen, hoe vaker Wij, de mensen, besluiten dat het genoeg is geweest. Dan nemen steeds vaker zelf het heft handen en geven zelf vorm aan ons leven. En waarom ook niet? “You do it yourelf, unless someone does it better ….. what seldom is the case, ” zo leerde een IJslander ons deze zomer op studiereis door IJsland, twee jaar na het nationale faillissement van 2008.
We zitten op het breekpunt. Wat doen we? De nieuwe samenleving vraagt om een hogere complexiteit aan organiseervermogen. De natuur kan deze complexiteit aan. Zij herhaalt geen succespatronen uit het verleden, maar ontwikkelt nieuwe patronen in het hier en nu. Dat kunnen wij ook, als we er aan toe willen geven. Niemand houdt ervan overheerst te worden. We zijn allemaal anarchist. Laten we er een Coöperatieve Anarchie van maken. Een samenleving zonder overheersing van één individueel belang, maar gebaseerd op, bovengenoemde, natuurlijke organiseerprincipes. Nu is het moment. Het is er op of eronder. Het is aan U!



Verval begint met een Colosseum

Volgens de Canadese politicoloog Thomas Homer-Dixon is één van de oorzaken van het verval van het Romeinse Rijk de bouw van het Colosseum. De totale hoeveelheid energie, welke nodig was om het enorme theater te bouwen was immens en putte het Rijk tot in wijde omgeving rondom Rome uit. Het is een terugkerend patroon in onze samenleving. Ook nu nog bouwen we nog Colosseums met als onvermijdelijk gevolg de ineenstorting van een imperium.

Het is misschien even wennen aan het idee, maar wat het Colosseum teweeg heeft gebracht in het Romeinse Rijk doet bijvoorbeeld de Noord-Zuid Lijn voor Amsterdam. Het project loopt aan alle kanten de spuigaten uit, en zet daarmee heel veel andere ontwikkelingen voor Amsterdam muurvast. Er is domweg geen geld, mankracht of andere energie meer beschikbaar om ze uit te voeren. Tel dit op bij de sociale onrust in de stad, de immigrantenproblematiek, de economische malaise waarin bedrijven verkeren en al snel ontstaat het beeld van een behoorlijk explosieve situatie, waarin maar het minste geringste hoeft te gebeuren om de boel te laten klappen. Artikel 12 ligt voor Amsterdam om de hoek.

In Griekenland is dit al zichtbaar geweest. Terwijl het land financieel-economisch toch al niet zo sterk was organiseerde het de Olympische Zomerspelen. De laatste centen gingen op aan het bouwen van sportpaleizen. Tel hierbij op de toch al slechte economische situatie, de welig tierende corruptiepraktijken en er hoeft maar een klein kinkje in de kabel te komen om de bevolking massaal in woede de straat op te laten gaan. Inmiddels is het land failliet en wordt het misschien spoedig gevolgd door Zuid-Afrika, dat in grote armoede heftig investeerde in het bouwen van stadions voor het WK voetbal 2010.

Het is nog een wonder, dat het niet tot geweldadige opstanden is gekomen onder ABN AMRO personeel. Ook daar werd  het imperium verRijkt met een Colosseum-project. De complexiteit van de organisatie was echter al hoog en de economie stond er op het moment van de investering ook al niet best voor. Uiteindelijk was er ook maar weinig, zoals het overgelopen ego van een topman, voor nodig om het imperium in elkaar te laten storten.

Ook de Verenigde Staten staan er in het licht van een Colosseum beroerd voor. Het land is technisch failliet op vele fronten. De oorlogindustrie, het Colosseum van de VS, hield het land nog een beetje op de been en het volk bij elkaar (gezamenlijke vijand), maar de situatie is explosief. De economische armoede en ongelooflijke scheve inkomensverdeling zetten de boel intern op scherp en er hoeft nog maar iets te gebeuren of het gaat helemaal mis. Een 3e Wereldoorlog lijkt eerder op een massale volksopstand dan een atoomoorlog.

Kleine oorzaken met grote gevolgen zijn niet zeldzaam in onze geschiedenis. We leren er echter weinig van. Misschien wel omdat we steeds weer op zoek gaan naar een bestuurlijke oplossing voor de grote problemen, zoals de grote crises van dit moment (financieel, economisch, energie, klimaat, voedsel, moraal). Daarvoor zijn de problemen echter te complex. En zelfs die bestuurlijke oplossingen verkeren momenteel in crisis, met Nederland en België voorop en juist deze landen plannen gewoon een Colosseum met de organisatie van het WK voetbal in 2018. De gemeente Rotterdam weet nu al niet waar ze de energie en middelen vandaan moeten halen om een nieuwe Kuip te bouwen. En een extra ring op de Arena in Amsterdam is echt even teveel na het Noord-Zuid debacle. Alles hangt met alles samen en er hoeft maar weinig te gebeuren of het systeem stort in elkaar.

Ik wil geen 2012 Maya-doemscenario schrijven, maar de vele signalen kunnen we niet negeren. Het hoeft ook niet zo ernstig mis te gaan. Als we NU de signalen voldoende onderkennen en NU gepaste maatregelen nemen dan schuilt in iedere crisis ook een kans op duurzame vernieuwing, maar dan moeten WIJ, de mensen, wel de ruimte krijgen om die kansen te creëren en te benutten. Als we het slim aanpakken en een beetje geluk hebben valt er nog veel te redden. Daarvoor dienen we weer één te worden met de natuur, dat lijkt toch de aangewezen weg. Leven met de aarde, in polaats van op de aarde. Nieuwe Colosseums passen daar niet bij.

Er is juist nu behoefte aan een grotere variëteit in gedragsrepertoir. Autonome, vrij denkende en vrij handelende, verantwoordelijke mensen moeten kunnen experimenteren om tot creatieve oplossingen komen die werken om de crises te voorkomen, danwel oplossingen daarvoor te vinden. Bestuurlijke betutteling, strakke handhaving van bureaucratische regels en het blind volgen van de volgende zogenaamd sterke ‘Grote Leider’, vertragen de sociale vernieuwing en vergroten daarmee de kans op die fatale gebeurtenis, die het hele systeem ineen laat storten. Veerkracht is gewenst en een veerkrachtige samenleving komt niet voort uit een hiërarchisch aangestuurde samenleving. Hoog tijd om de wijsheid van de massa te mobilseren en ruimte te geven, hoog tijd voor Cooperatieve Anarchie, want veerkracht komt van onderaf. Regeringen zullen ons niet kunnen helpen, zij lopen slechts achter de feiten aan. Als u nog op zoek was naar een doel in uw leven, dan is deze hierbij gevonden. Ik wens ons allen veel succes met de vernieuwing van onze samenleving en weinig Colosseums!



Last van ideologieën

In de NRC Next van 7 april 2010 las ik een artikel van Rob Wijnberg. Hij constateert dat in het huidige politieke bestel het steeds lastiger wordt om brede coalities te vormen, omdat partijen steeds principiëler ideologische standpunten innemen. Hij argumenteert, dat dit vanuit een agonistisch perspectief  gezien niet op een ‘crisis’ van het huidige democratische model duidt, maar eerder op de vitaliteit ervan. Volgens agonistische opvatting is de ideologische strijd namelijk essentieel voor een democratie. Ik heb daar zo mijn bedenkingen tegen. Het oud-Griekse woord agon betekent ‘strijd’ of  ‘tegenstand’ en agonisten gaat het juist om het opwerpen van ‘breekpunten’ en de strijd aangaan met de ‘tegenpartij’, de antagonisten. Ik weet niet hoe dit bij u overkomt, maar deze woorden roepen bij mij geen prettige en leuke samenwerking op. Toch maakt Wijnberg wel een belangrijk punt. Ideologieën zitten ons wel degelijk in de weg.

De overheersende democratie

Laten we beginnen bij het tegenovergestelde van anarchie, de dictatuur. Als er één situatie is waarin het samenleven wordt bepaald door de overheersing, dan is het wel in een dictatuur. En de geschiedenis leert ons, dat in dictaturen het plezier meestal ver te zoeken is. U kunt aanvoeren, dat een democratische manier van samenleven een prima werkend alternatief is. Dat lijkt mij een open deur. Vrijwel alle andere ideologieën zijn prettiger dan de dictatuur. Onze democratieën hebben echter nog steeds dictatoriale trekjes.  Een democratie is een situatie waarin het volk heerst. Er wordt geheerst, en wel door de stem van de meerderheid. Daarmee wordt geen recht gedaan aan alle belangen. Toch een minder leuk dictatoriaal trekje. In ons democratische systeem hebben we slechts eens in de vier jaar invloed op de bestuurlijke besluitvorming. Na de verkiezingen gaat het nog slechts om electoraal gewin, zodat bestuurders hun machtspositie kunnen behouden. Wat wij een democratische samenleving noemen heeft nog het meeste weg van een aardige dictatuur.

U zult nog een volgend alternatief in de strijd kunnen gooien: het liberalisme. Met haar voortdurende suggestie van volledige keuzevrijheid voor het individu lijkt het er op alsof zij mensen pas echt vrij laat te kiezen. De keuzes zijn echter onderling zodanig verbonden, dat slechts een relatief klein aantal personen er individueel wel bij varen. De onderlinge samenhang van keuzes maakt een zuiver liberalisme in de basis al onmogelijk. Er zijn weinig keuzes, die je werkelijk individueel, en zonder rekening te houden met enig ander belang, kunt maken. Dat mensen met hun eigen meningen via volledige keuzevrijheid ‘naast’ elkaar en ‘in’ de natuur kunnen leven is volgens mij dus een onhoudbare stelling. De verbinding tussen mensen en natuur is zo sterk en complex, dat je ze onmogelijk helemaal kunt ontkoppelen. De liberale belofte is dan ook een schijnvrijheid, die we als alternatief voor een democratie niet echt serieus kunnen nemen.

Daarmee kom ik graag terug op mijn favoriete ideologie die eigenlijk helemaal geen ideologie is, de Coöperatieve Anarchie, de basis van alle natuurlijke organisatie, die zelforganiserend tot stand komt en in beginsel al coöperatief is. Kijk maar eens naar hoe de natuur op een coöperatieve manier tot stand komt. Bomen zouden in principe tot in de hemel kunnen groeien en toch doen ze dat niet. Zelfs de evolutie heeft daar nog niet voor gezorgd. Altijd maar groeien is kennelijk helemaal niet zo natuurlijk. De natuur leeft samen vanuit een voortdurend uitbalanceren van individuele belangen zonder dat er daarbij één belang allesoverheersend is. Hieruit ontstaat als vanzelf een grote diversiteit aan oplossingen, samenwerkingen en evenwichten. Dat maakt de natuur ook zo krachtig, zo moeilijk te overheersen en zo lastig te beheersen. Natuur dat wel tracht te overheersen zaait dood en verderf.

Als je je zin wilt doordrijven dan is daar flink wat macht en geweld voor nodig en er is slechts één wezen op aarde die in staat lijkt om zoveel geweld tegen natuurlijke zelforganisatie te ontwikkelen, dat zij haar zin in grote mate kan doordrijven: de mens. Het is echter nog maar de vraag of het de mens werkelijk zou lukken alles te overheersen. De wijze waarop we nu omgaan met de natuur op aarde leidt waarschijnlijk tot een dusdanig sterke natuurlijke tegenkracht, dat zelfs de mens uiteindelijk het onderspit zal delven tegen de coöperatief anarchistische natuur. Het vervelende daarbij is, dat de natuur eerst zodanig uit balans wordt gebracht, dat het vele miljoenen jaren van natuurlijke zelforganisatie zal kosten om het evenwicht op aarde te herstellen. Dat lijkt mij geen leuk vooruitzicht.

Ideologieën ontstaan om natuurlijke zelforganisatie te beteugelen. Het zijn slechts ideeën om zaken naar eigen hand te zetten, voor eigen belang. Ook in democratieën en liberale omgevingen speelt het eigen gewin een voorname rol. Zij bieden slechts vriendelijke alternatieven om de menigte eronder te houden. Het zelforganiserende karakter van de coöperatieve anarchie moet daarvoor beteugeld worden, want dat leidt maar tot onvoorspelbare uitkomsten voor de heersende groep. Daarin zijn deze ideologieën aardig geslaagd. Het spontaan optreden van alternatieve coöperatieve samenlevingen moet in het licht van dictatoriale, democratische en liberale ideologieën steeds voorkomen worden. En dus wordt ieder optreden tegen deze ideologieën als ‘anarchistisch’ benoemd, waarbij de nadruk wordt gelegd op het opstandige karakter van de plegers, de anarchisten. Dat hebben deze overigens wel deels aan zichzelf te danken. Anarchistische denkers uit het verleden koppelden gewelddadige revolutionaire acties aan hun gedachten. Daarmee werden zij echter eerder onderdeel van het door hen verfoeide staatssysteem, dan dat ze een plezierig alternatief lieten zien. Vanuit het gewelddadige gedrag is de idee ontstaan dat anarchisten tegen orde en gezag zouden zijn en dat typische anarchisten voortdurend uit zijn op relschopperij en andere agressief gedrag tegen de (over)heersende orde.

Ideologieën sturen in belangrijke mate ons denken over en gedrag in de samenleving aan, en daarom een belangrijk fenomeen, waar we regelmatig op zouden moeten reflecteren, zodat we begrijpen welke stuurcodes er achter ons gedrag zitten.  U zou kunnen stellen dat coöperatieve anarchie ook een ideologie is. Afgezet tegen die andere ideologieën lijkt dat ook wel zo, maar het grote verschil zit hem in de basis. In het licht van de coöperatieve anarchie is er geen overheersing van enige ideologie. Het enige wat overheerst is er samen op een coöperatieve manier het beste van maken. Dat lijkt mij een heel prettig fundament voor iedere vorm van samenleven.