Mind of an Anarchist


Wees je eigen futvoeder!

Op Valentijnsdag 2011 werd in De Waarmakerij een bijzondere dag georganiseerd: Co-lere, chaorde in het onderwijs. Ongeveer tachtig deelnemers, voornamelijk jongeren in de leeftijdscategorie 18-25 jaar, maakten er een feest van elkaar te inspireren. De meesten van de jongeren volgden geen standaard onderwijsinstelling, maar kozen voor een ‘New School’ waar ze kunnen werken aan dingen die er volgens hun toe doen. Gedreven door hun idealen, geholpen door hun soiale netwerk en nieuwsgierig naar het waarlijk begrijpen, hebben zij elkaar gevonden. Zij voorzien in hun eigen energie, want idealen hebben een eigen futvoeder. In de taal van de volwassenen heet dat ‘intrinsiek gemotiveerd’. Het energieniveau was dan ook hoog en aanstekelijk.

Te vaak  worden onze dromen en idealen door het onderwijssysteem ondergeschikt gemaakt aan kennis die volgens volwassenen een hoger nut hebben. Energiezuigers zijn het, zielloze kennis, opgedrongen aan studenten die op hun twingste al levensmoe zijn gemaakt door het huidige onderwijssysteem. Deze week verscheen het trieste bericht van twee zelfdodingen aan de Radboud Universiteit, die werden toegeschreven aan de hoge prestatiedruk en de hoge financiële lasten in het hoger onderwijs. Het huidige onderwijssysteem heeft gefaald. Hoeveel doden moeten er nog vallen om dat in te zien?

Leren is een sociaal proces van en over jezelf. Onderwijs helpt daar niet bij. Het houd je vooral af van het nastreven van je diepste verlangens. Iedereen heeft ze, maar weinigen slagen er in om ze te realiseren, omdat ze worden meegezogen in de ‘rat race’ van onderwijs en werken voor een baas. Op reguliere scholen werk je aan je CV in plaats van aan jezelf. Steeds worden we ‘gemotiveerd’ met de vraag wat we met ons leven gaan doen en leven vervolgens als  domme werkbijen, uitgeputte hamsters of afgestompte vinkspreeuwen een zielloos bestaan, totdat we met pensioen gaan en ons realiseren, dat we geen tijd en energie meer hebben onze diepste verlangens waar te maken. Als zombies en hulpbehoevende slachtoffers van het systeem laten we ons vervolgens ‘pamperen’ in verzorgingshuizen.

Ik vertel dit aan mijn kinderen in de hoop, dat ze kiezen voor een zinvol leven. Ik vertel ze hun eigen futvoeder te zijn door hun diepste verlangens na te streven, of dat nu profbasketballer is of dierenarts, dat maakt mij niet uit. Het gaat niet om mijn succes als ouder om op verjaardagen te kunnen  vertellen, dat mijn kinderen arts of manager zijn geworden. Het gaat om hun levensgeluk, hun feestje. Het enige dat ik kan zeggen is dat ik ze in hun feestje  zal steunen, maar dat ze zelf de slingers op moeten hangen. “Wees leerling en docent tegelijk en ontwikkel je als heel mens en niet enkel als werkend mens. Doe dingen die er volgens jou toe doen! Onderzoek je verlangens, die dingen die op een natuurlijke manier hun eigen futvoeder zijn. Verlangens komen vermomd en lijken onredelijk, omdat je er in ‘normale termen’  geen bestaan op kunt bouwen. Wees gerust, dit is een goed teken.”

Leren van je diepste verlangens betekent dat je je er aan overgeeft, dat je gelooft in jezelf en vertrouwt op je eigen capaciteiten. Die kun je niet onderwijzen, maar moet je ontwikkelen, jij zelf en niemand anders.  Luister naar je lichaam, je intuitie, je instinct en je capaciteiten. Je weet meer van een onderwerp, dan je vooraf had gedacht. Je kan leren, dat hoeft je niet onderwezen te worden. En als je kunt leren kun je een verschil maken in de wereld. Als je iets wilt begrijpen, ga er dan over schrijven in plaats van er over lezen. In plaats van een workshop bij te wonen, kun je er één geven. Op de Dag van de Chaorde in het onderwijs sprak ik een student, 19 jaar oud. Hij volgde op het moment VWO 5 en 6 in één jaar, was van diverse scholen gestuurd, maar gaf nu les in Levenskunde aan diezelfde scholen. Van een gebrek aan energie en motivatie was bij deze jongen niets te merken.

Als je jezelf verantwoordelijk maakt voor je eigen leerproces, dan heb je wellicht behoefte aan een mentor. Dat kan iedereen zijn, behalve een leraar. Je kunt een stille mentor vinden in iemand van wie je alle boeken leest, die je volgt op internet of iemand die je vertrouwt en die gewoon goede vragen aanje stelt, waardoor jij geïnspireerd wordt. En natuurlijk leer je van leeftijdsgenoten, vakbroeders en andere gelijken. In plaats van met elkaar te concurreren, kun je beter van elkaar proberen te leren. Het gaat er niet om hoe hoog jouw cijfer uitvalt ten opzichte van de ander. Het gaat er om wat je geleerd hebt over jouw diepste verlangens. Besteed vooral tijd en vertrouwen aan wat je al weet en waarin je gelooft. ‘New School’ heeft maar één student: jijzelf!

NB: de term ‘futvoeder’ is geleend van Maarten Toonder. Hij introduceerde het woord, en fenomeen in zijn boek De Bovenbazen.


 



Opstand in Klas M2C

Als ik mijn kinderen vraag of ze school leuk vinden, dan antwoorden ze dat school prima is ‘als het maar niet zo vreselijk saai’ was. Ze vinden dat er weinig boeiends geleerd wordt en zeker nauwelijks dingen die er volgens hun toe doen. En natuurlijkt volgt ook de onvermijdelijke klacht dat er zoveel ‘moet’en dat aan leerlingen nooit iets gevraagd wordt, behalve natuurlijk in overhoringen, proefwerken, tentamens en examens. Als ouder kost het me moeite om ze te motiveren. Ik kan ze namelijk geen ongelijk geven. Zover mijn geheugen reikt zijn deze klachten over school van alle tijden.

Scholen zijn als een gevangenis. Lesprogramma’s zijn helemaal dichtgetimmerd. Een eigen leerbehoefte kan een kind niet meer ontwikkelen. Het zijn indoctrinatieprogramma’s geworden,gemaakt door volwassenen die bepalen hoe kinderen zich inde maatschappij zouden meeoten gedragen. Leerlingen zitten tegenwoordig opgesloten in leslokalen met een chipsysteem waarin hun aanwezigheid de hele dag wordt bijgehouden. De analogie met de enkelband van een gedetineerde en het cellenblok van een gevangenis is groot. Gedurende de dag moeten leerlingen gehoorzamen aan de wil van docenten en schoolleiding en dat een aantal jaren aaneengeketend tot het moment dat via een landelijk eindexamen het vonnis wordt geveld of de leerling zijn of haar vrijheid terugkrijgt en in de maatschappij kan worden vrijgelaten. Daar wordt volgens mij niemand vrolijk van, dus ook onze kinderen niet.

In plaats van kinderen algemene nuttige kennis en vaardigheden aan te leren, die ze in hun leven kunnen gebruiken (zoals schrijven, lezen en rekenen) zijn de huidige lesprogramma’s nog het best te vergelijken met socialisatieprogramma’s. Deze programma’s zijn volgens mij vooral ontwikkeld op basis van zaken die in de wereld van volwassenen fout gaan en waar onze kinderen nauwelijks iets aan kunnen doen. Het zou fijn zijn als kinderen zelf in overleg met hun ouders en docenten een voor hen passend en boeiend leerprogramma kunnen vaststellen.

Het schoolsysteem is zo ontwikkeld, dat maar al te duidelijk is wie de toekomstige sociaal zwakkeren zullen zijn en wie de kansrijke begaafden. Als een leerling voor een vakantie- of bijbaantje solliciteert is het al van belang of je moet antwoorden met VMBO,  HAVO of VWO.  Het kind wordt meteen in een hokje geplaatst. Nog nooit was zo duidelijk, dat als je voor dubbeltje geboren bent het wel verdomd lastig is om als kwartje te eindigen en de kasteverschillen worden steeds groter. Docenten geven liever les aan de zogenaamd meer gemotiveerde kansrijke hoger begaafden, dan aan de vooraf als niet-gemotiveerd bestempelde VMBO’er. Geen mens die zich druk maakt over de vraag waarom de motivatie zo laag is. Het probleem ligt volgens volwassenen bij het kind en zelden bij de leeromgeving die hem/haar geboden wordt. Kinderen worden op deze wijze al vroeg in hun ontwikkeling als mens gestuurd richting een behoefte die er in de maatschappij van volwassenen bestaat: meer IT’ers, meer vakmensen in de zorg, meisjes moeten ook techniek leren, enzovoorts. Hoe overheersend vinden wij dat eigenlijk? Wij, volwassenen, hebben het steeds over vrije ontwikkeling van mensen. De leerplicht lijkt sterker dan het recht op onderwijs.

Eigenlijk worden kinderen niet als compleet mens beschouwd. Ze zijn volgens de overheersende volwassenen nog niet af en dienen op school te worden voorbereid op ‘later’. Kinderen moeten leren voor hun toekomst, en begrijpen volgens volwassenen pas later waar dat gedoe op school goed voor was. Op school wordt kinderen door volwassenen, die claimen de noodzakelijk kennis te hebben, steeds verteld wat goed voor hun is. En met het verstrijken van de schooljaren worden de toekomstige ontwikkelingmogelijkheden voor een kind steeds kleiner, omdat steeds weer door volwassenen bepaald wordt wat er nog wel en niet mogelijk is. Volgens mij is dat een zeer effectieve manier om de intrinsieke motivatie van kinderen om te willen leren kinderen er uit te slaan. Het begint met de eerste officiele schooldag. Kinderen kijken er naar uit om naar die school te mogen gaan, maar de lol is er al snel af. Wij, volwassenen, benoemen dit proces ook nog eens als een heel ‘natuurlijke’ ontwikkeling van het kind. Ik kan er echter niets natuurlijks aan vinden. Ons onderwijssysteem heeft eigenlijk heel barbaarse trekken.

Als je vind dat je voor iemand moet denken, dan zou dat moeten zijn omdat hij/zij het nog niet weet en niet, omdat je vind dat het minderwaardig mens is die ‘beschermd’ moet worden. Kinderen zijn geen sociaal zwakkeren.  Waarschuw kinderen voor gevaren zoals je dat een volwassen vriend zou doen. Gewoon omdat het gevaar nog niet bij ze opkomt. Dan benader je het kind volwaardig. Ik heb gemerkt, dat mijn kinderen helemaal niet onbezorgd waren. Regelmatig verrassen ze me met gedachten, waarvan ik als volwassene dacht, dat kinderen die nog niet konden hebben. Een zorgeloos leven is ook voor kinderen niet van toepassing. Laten we ze dus juist heel bewust leren hoe met die zorgen om te gaan, alsof het volwaardige mensen zijn. Leer kinderen verantwoordelijkheden aan. Dat gaat het beste door ze ook ergens verantwoordelijk voor te maken. Met het geven van straffen gaat dat niet lukken. Daarmee groeit alleen maar het verzet tegen de overheersing. Op scholen is dat snel merkbaar, maar ook thuis in het gezin, waar ouders door opvoedkundigen en andere kundigen steeds middelen aangereikt worden, die lijken op die van het strafsysteem van een school. Vrij ontwikkelen of op laten groeien in een dressuursysteem? Als een school voor een kind een boeiende en interessante leeromgeving biedt, dan hebben we geen Leerplichtwet nodig. Kinderen zullen graag naar die school willen. Maak van scholen weer plekken waar een hoop te leren valt.