Mind of an Anarchist


Grenzenloos gelukkig
10 mei 2010, 21:20
Filed under: Kosmopolis, Vrijheid | Tags: , , , , ,

De afgelopen week verbleef ik in Berlijn. Ik was er nog niet eerder geweest, maar was wel benieuwd naar het gevoel van vrijheid bij de Berlijners na de val van de Muur in 1989. Achteraf was de voortdurende herinnering aan deze betonnen grens ook overheersend geweest voor mijn beleving van de stad. Door de stad ligt een lint van kasseien, die de loop van de voormalige muur aangeeft. Vreemd genoeg bleef voor mij daarmee de oude grens steeds bestaan. Iedere keer als ik de markering overstak was er het besef ‘oh, nu zijn weer in het oude DDR’ of ‘ah, West-Berlijn, toch meteen anders’. De grens is nu een toeristische trekpleister, waaromheen tegenwoordig het geld wordt verdiend aan de toeristen. Best vreemd eigenlijk, de Oost-Duisters, destijds erg ongelukkig in hun zogenaamd democratische republiek, wilden in 1989 volgens mij vooral samenlevingsvrijheid. Voor veel Oost-Duitsers betekende dit geluk. Ze kregen echter de individuele vrijheid van het westers neo-kapitalisme. Grote pleinen in het voormalige Oost-Berlijn, zoals de Potsdamer Platz en Alexander Platz zijn tegenwoordig volgebouwd met Kaufhauzen, bioscopen, restaurants en andere vermaakindustrie. Het zijn de kraaltjes en spiegeltjes van het westers geluk.

Veruit de meeste mensen op aarde hebben geen keuze. Ze zijn geboren aan de verkeerde zijde van de grens en je geboorteplaats bepaalt voor een heel groot gedeelte of je aan de gelukkige of de ongelukkige kant van de welvaart terecht komt. Je kunt er echter weinig aan doen als je per ongeluk in een arm land geboren wordt. En eenmaal aan de ongelukkige kant van een grens, dan is het nog niet zo eenvoudig om de grens over te steken. Probeer bijvoorbeeld maar eens naar de Verenigde Staten van Amerika te reizen. Het land van onbegrensde mogelijkheden en ultieme vrijheid blijkt welhaast hermetisch afgesloten, vooral voor mensen die volgens Amerikanen achter een verkeerde grens geboren zijn.

Persoonlijk vind ik het erg lastig om vrijheid te beleven, terwijl er steeds en overal grenzen zijn. Nog lastiger wordt dat als je bedenkt, dat veel van het (on)menselijk gedoe op aarde, zoals geschillen, ruzies en oorlogen, eigenlijk grensgeschillen zijn. Grenzen beperken dus niet alleen de individueel vrijheid, maar ook de samenlevingsvrijheid. En dat terwijl mensen die in grensgebieden met elkaar omgaan doorgaans niet het gevoel hebben te worden begrensd in de omgang met elkaar. Zij houden rekening met elkaars grensgebied en bouwen sociale relaties op, waarin grenzen niet hard worden gesteld, maar steeds flexibel worden gehouden, zodat er veel mogelijk is en er een hoog vrijheidsgevoel ontstaat. En bij een hoge mate van samenlevingsvrijheid voelen mensen zich gelukkig.

Grenzen zijn voor sociale wezens als mensen lastig om mee om te gaan, tenzij je je eigen individuele vrijheid boven samenlevingsvrijheid stelt. Dan is het trekken van jouw individuele grens juist erg belangrijk. Op eigen gebied, binnen jouw eigen grenzen, kun je immers doen wat jij wilt, en daarmee individueel gelukkig zijn. Met jouw individuele gedrag kun je echter een grotere groep behoorlijk ongelukkig maken, juist omdat je geen rekening houdt met elkaars grensgebied.

In mijn voorstelling van een op anarchistische principes georganiseerde samenleving zijn er zo min mogelijk grenzen. Daardoor is er automatisch meer samenlevingsvrijheid en een grotere kans op geluk. Om dit te begrijpen helpt het wellicht als je je realiseert, dat je overal geboren had kunnen worden en dus iedereen had kunnen zijn. Wij zijn allen wereldburgers, die een bepaalde mate van geluk nastreven. In mijn beleving is dat het beste mogelijk als we grenzen opheffen, zodat grensconflicten automatisch uitblijven en er veel sociale afstemming mogelijk is, waarbij samenlevingsvrijheid het uitgangspunt is. In de beleving van een anarchist kent geluk geen grenzen.