Mind of an Anarchist


De Nieuwe Werknemer is Anarchist

In zijn boek ‘Here Comes Everybody’ schreef Clay Shirky dat fundamentele maatschappelijke veranderingen worden gedreven door fundamentele veranderingen in de wijze van communiceren door mensen. Het ontstaan van Internet en de commicatieapplicaties die daarop zijn ontwikkeld bewijzen zijn gelijk. Web 2.0 zet de onderlinge verhoudingen tussen mensen op zijn kop. Tenminste, gezien vanuit het organisatieperspectief. In de wereld van Web 2.0 komt alle zegen niet meer van boven, maar wordt er ‘bottom-up’ georganiseerd. Niet alleen ontstaan er nieuwe vormen van samenwerkingen, maar ook het begrip eigendom krijgt nieuwe betekenis. Open-source systemen vliegen als paddenstoelen uit de grond en ‘Het Nieuwe Werken’ (re-)socialiseert de werker. Oer-anarchist Proudhon zou er blij mee zijn geweest. De door gedachte ontwikkeling naar een vrije samenleving lijkt niet meer te stoppen.

Volgens Proudhon worden economische eigendomsrechten in een vrije samenleving vervangen door gebruiksrechten. Het mag nog gek klinken, ‘ons bier’, maar misschien is het wel dichterbij dan we denken. Denk bijvoorbeeld aan het internet. Niemand is er de eigenaar van, maar je kunt wel bezitter zijn van locaties (pagina’s, blogs, URL’s) op het net, die feitelijk door jou of je organisatie worden gebruikt. Onze koningin riep in haar kersttoespraak de hoon van gebruikers van sociale media over zich af toen ze in haar rede zei, dat sociale media helemaal niet zo sociaal waren en mensen van elkaar zou doen vervreemden. Het tegenovergestelde gebeurt. Toepassingen van Web 2.0 socialiseren als geen andere techniek de samenleving. Miljoenen mensen (her)vinden elkaar via Facebook, MySpace, Hyves, Twitter,LinkedIn en andere toepassingen. En via NING, YouTube, Flickr, Yammer en soortgelijke toepassingen verspreiden en delen ze beelden, documenten en gedachten met een hogere actualiteit dan een reguliere krant of nieuwsbureau aan kan. Inmiddels worden er steeds meer werkplaatsen ingericht op basis van gebruik van sociale media en daarop gebaseerde technieken. De concepten worden verzameld onder de noemer Het Nieuwe Werken. Op basis van het ter beschikking stellen van ruimte, werkplekken, gratis internet en een vernuftig verdienmodel gebaseerd op gebruik en verbruik, lijkt het er op dat deze zaken gemeenschappelijk aan het worden zijn en het onverdeelde eigendom van iedereen. Plotseling is de beroemde uitspraak van Chief Seattle eind 19e eeuw actueel. Tegen de Engelse militaire landveroveraars zei hij toen hem werd gevraagd het grondgebied van zijn stam af te staan: “je kunt de aarde en de lucht niet bezitten…” Je kunt er wel gemeenschappelijk en in goed, gecoordineerd, overleg gebruik van maken.

Mensen organiseren zich in nieuwe samenwerkingsverbanden, associaties van gelijkgestemden, die onafhankelijk willen kunnen werken en zich niet langer meer als loonslaaf op de arbeidsmarkt beschikbaar stellen. Liever zijn ze Zelfstandig In een Netwerk, ZIN-er, en daarmee eigen baas, een prachtige invulling van (arbeiders)zelfbestuur. Het zijn samenwerkingsvormen, die niet in het klassieke rijtje van hiërarchisch georganiseerde juridische ondernemingsvormen: NV, BV, Maatschap en VoF voor komen. De in netwerken georganiseerde zelf(ver)standigen organiseren zich horizontaal, gelijkwaardig, zonder aandelenkapitaal, waardoor ook individuele belangen gelijkwaardig zijn. Er is geen grootaandeelhouder in het netwerk, laat staan een DGA. Voor de coördinatie van gezamenlijke belangen organiseren netwerken zich eerder in coöperaties en federaties. De ‘oude’ samenleving zal deze maatschappelijke vernieuwers uiteindelijk moeten volgen. OrganisatieActivist Harold Janssen vertelt zijn toehoorders al regelmatig dat het managementtijdperk duurde tot 2015.

De ontwikkelingen zijn een wens om als individu vrij te zijn en niet langer als moderne loonslaaf door het leven te gaan. De Nieuwe Werknemer is dus eigenlijk een Coöperatief Anarchist, niet vanuit ideologie (want anarchisme is geen ideologie), maar vanuit een wens om iets te betekenen voor de wereld. Het geeft mij hoop, dat een durende oplossing voor de wereld mogelijk is.